محمد بن جرير الطبري (مترجم: جمعى از علماء در نيمه دوم قرن چهارم)
مقدمه 9
جامع البيان عن تأويل آي القرآن (تفسير طبرى) (فارسى)
اهميت و اعتبارست و حقّا از نظر نگاهبانى ذخاير ادبى هر كدام بايد جداگانه بچاپ رسد . نسخهء حراجچى او غلو در ترجمه و مطالب تفسيرى موجزتر و فشردهتر و بسبك نگارش فارسى اصيل نزديكترست ، و چون با نسخهء متن بيشتر همانندى دارد آنجا كه جملهاى يا كلمهاى از نسخهء متن از قلم كاتب افتاده ازين نسخه گرفته شده و در نقل نسخه بدلها نيز بدان عنايتى بيشتر شده است . نسخهء نافذ پاشا نيز نسخهاى است ارجمند و با اعتبار ، و در نيمهء قرن نهم ، يعنى 854 هجرى كتابت شده ، و ازين روى كه در ترجمهء آيات غالبا كلماتى به اجمال توضيح و تفسير شده است به نسخهء اياصوفيا همانندترست . اوراق اين نسخه از اول سورهء اعراف است تا آخر سورهء كهف . نسخهء آيا صوفيه از ديگر نسخههايى كه بدسترس است تازهتر به نظر مىرسد و شايد در اواخر قرن دهم يا اوايل قرن يازدهم كتابت شده باشد . در اين نسخه نيز غالب كلمات در ترجمهء آيات توضيح و تفسير شده است . از مزاياى اين نسخه تمامى و كمال آن است زيرا نسخههاى موجوده هر يك مشتمل بر قسمتى از مجلّدات هفتگانه است ، و حتّى نسخهء اصل هم از نقص مصون نيست ، كه مجلّد چهارم آن مفقودست ، اما اين نسخه كاملترين و تمامترين نسخى است كه بدست است و ازين جهت در تنظيم و ترتيب مجلّدات چاپى و توجه به نقائص و عبارات اسقاطى همواره مورد نظر بوده است . 4 - چنان كه در مقدمهء اصلى كتاب ، علماى ماضين رحمة اللَّه عليهم